Θα μου επιτρέψετε πριν παίξω να διατυπώσω κάποιες θέσεις, κάποιες ερωτήσεις,
ίσως και κάποιες απαντήσεις. Απέναντι στην παράδοση είθισται να στεκόμαστε
με σεβασμό. Αυτή είναι μια πολύ συνηθισμένη έκφραση, και σχεδόν πάντα ακούγεται
μετά από την λέξη παράδοση. Το ερώτημα είναι γιατί; Γιατί οφείλουμε να στεκόμαστε με σεβασμό απέναντι στην
παράδοση; (Όπου παράδοση — στο δικό μου δεκαπεντάλεπτο — εννοούμε το
αστικό λαϊκό τραγούδι: ρεμπέτικο και λαϊκό.) Η πρώτη απάντηση που μου έρχεται
εμένα στο νου είναι γιατί αυτή η μουσική έχει κάνει ένα μακρύ ταξίδι μες τον
χρόνο, και έχει φτάσει στις μέρες μας μέσα από ένα πολύ ψιλό φινίρισμα που
έχουν κάνει τα χέρια μουσικών που ασχολήθηκαν με αυτή τη μουσική όλα αυτά τα
χρόνια. Και στέκεται εδώ μπροστά μας ουσιαστικά ανυπεράσπιστη. Γιατί οι
δημιουργοί, αυτοί που την έφτιαξαν τη μουσική, δεν υπάρχουν πια.
| Vocabulary |
Meaning |
| διατυπώνω |
declare, state, give voice to, formulate |
| είθισται |
it is usual/habitual |
| το φινίρισμα |
finishing |
| ουσιαστικά ανυπεράσπιστη |
essentially/fundamentally defenceless |
Το δεύτερο ερώτημα λοιπόν είναι γιατί χρειάζεται υπεράσπιση; Θέλω όλοι λίγο
να σκεφτούμε τη σχέση που έχουμε με το λαϊκό τραγούδι. Σε ό,τι έχει κάνει με την
εκτόνωση φορτισμένων συναισθημάτων, με τα γλέντια μας, με τις χαρές μας, με
τις λύπες μας… Η λαϊκή μουσική βρίσκεται στις πρώτες θέσεις, ίσως μαζί με το
αλκοόλ. Όταν όμως καλούμαστε να στεκόμαστε απέναντί της, και την
αντικρίζουμε αντικειμενικά σαν ένα έργο τέχνης, στην καλύτερη περίπτωση
στεκόμαστε αμήχανα, στην χειρότερη την απαξιώνουμε τελείως.
| Vocabulary |
Meaning |
| υπεράσπιση |
defense |
| εκτόνωση φορτισμένων συναισθημάτων |
release of built-up emotion |
| καλούμαστε |
we are called |
| αντικρίζουμε αντικειμενικά |
look at objectively |
| έργο τέχνης |
work of art |
| αμήχανα |
embarrassed |
| απαξιώνω |
I devalue |
Το τρίτο ερώτημα είναι πώς προσδιορίζουμε τον σεβασμό; Ο σεβασμός είναι η
πιστή αναπαραγωγή του παραδοσιακού ήχου, ή είναι η δημιουργία ενός
καινούργιου ρούχου για αυτήν τη μουσική; Ένα γυάλισμα, ένα ξεσκόνισμα, και στην
ουσία της δίνουμε καινούργιες πνοές για να συνεχίσει το ταξίδι της μέσα στον
χρόνο. Έχω κάνει την επιλογή μου εδώ και πολλά χρόνια, και επιχειρώ μια
ανατροπή εκ των έσω. Ανατροπή όχι μόνο στον τρόπο εκτέλεσης (τον μουσικό
τρόπο), αλλά και στην γενικότερη αποκωδικοποίηση του υλικού, της πρώτης
ύλης, έτσι ώστε να αναδειχθεί όσο γίνεται η αντικειμενική καλλιτεχνική, αλλά
και τεχνική αξία.
| Vocabulary |
Meaning |
| προσδιορίζω |
define |
| αναπαραγωγή |
reproduction |
| επιχειρώ |
I argue for |
| ανατροπή εκ των έσω |
a change from the inside |
| αποκωδικοποίηση |
decoding, interpretation |
| να αναδειχθεί |
be shown, stand out |
Όταν λέω εκ των έσω, εννοώ ότι το κάνω με την χρήση της λαϊκής κιθάρας σε ρόλους
και με τρόπους που δεν έχουμε συνηθίσει. Και αυτό δεν σημαίνει σε καμία
περίπτωση ότι απαξιώνω τον κλασσικό τρόπο επιτέλεσης του ρεμπέτικου και του
λαϊκού τραγουδιού. Αυτή είναι μια καθαρά αισθητική δική μου επιλογή. Και όπως
όλες οι αισθητικές επιλογές, αυτή εμπεριέχεται μέσα σε ένα γενικότερο σύνολο
πολιτικών αξιών. Η αισθητική αυτονομία που έχει το είδος, και που προσπαθώ να
υπογραμμίσω και εγώ με τη δουλειά μου, δίνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα για μένα — η
λαϊκή μουσική δεν είναι μόνο μέσο διασκέδασης των μαζών, είναι ένα σύνολο αξιών
που διατυπώνονται απ’ όλα τα στοιχεία που την συγκροτούν: τεχνολογία,
τεχνογνωσία και τεχνική. Τα τρία αυτά στοιχεία που δεν αρκεί μόνο να τα
συναρμολογήσεις σαν τεχνίτης, οφείλεις να τα μετουσιώνεις σαν καλλιτέχνης.
Στην Ελλάδα δεν μπορώ μια γυναίκα για να βρω
έχει όμορφες πολλές μα είναι μάνα μου είναι φτωχές
…
Εγώ θέλω πριγκηπέσσα από το Μαρόκο μέσα
να ‘χει λύρα με ουρά μια γυναίκα μια φορά
…
Πέρσι πέρασε από δω κι έψαχνε να βρει γαμπρό
χωρίς να το ξέρω εγώ μάνα μου να σε χαρώ
…
Μ’ είδε κάτω στον Περαία στου Τσελέπη με παρέα
και από τότε μ’ αγαπά και μου στέλνει και λεφτά
Το τσέλο και το βιολί… τα ξέρετε φαντάζομαι αυτά τα όργανα. Τα ξέρει και το
κράτος. Τα έχει αναγνωρίσει επίσημα. Διδάσκονται στα ωδεία, έχουν διαβαθμισμένες
σπουδές και τα παιδιά που τα σπουδάζουν παίρνουν πτυχία. Αυτό δεν συμβαίνει με
κανένα όργανο της λαϊκής μας μουσικής. Κανένα όργανο, παρόλο που έχει ενταχθεί
με συμπάθεια στο εκπαιδευτικό μας σύστημα εδώ και 15 χρόνια, δεν είναι ακόμα
αναγνωρισμένο από το κράτος. Όλες οι προσπάθειες έχουν συγκρουστεί με το
δεδομένο ότι αυτή η μουσική δεν είναι και τόσο σοβαρή. Οπότε έχω ξεκινήσει μια
προσπάθεια εδώ και 2-3 χρόνια έτσι ώστε η λαϊκή κιθάρα να αναγνωριστεί σαν άϋλη
πολιτιστική κληρονομιά της UNESCO. Πολύ σύντομα θα γίνει αυτό και ελπίζω τα
πράγματα να προχωρήσουν καλύτερα.
Ένα μήνα σ’ έχω χάσει βρε μπαμπέσα
κι όποιο κέντρο κι αν θα δω μπουκάρω μέσα,
θα σε βρω, που θα μου πας κι αν έχεις φύγει,
το βουνό με το βουνό ποτέ δε σμίγει.
…
Κι αν τυχόν καμιά φορά και σε τρακάρω,
μ’ όποιον να ‘σαι, να το ξέρεις, θα σε πάρω,
σαν σε σκέφτομαι με πιάνουν πάντα ρίγη,
το βουνό με το βουνό ποτέ δε σμίγει.
…
Τι σου φταίω, κάθε βράδυ κι είμαι σούρα
και οι φίλοι να μου κάνουνε καζούρα,
να μου λένε, θα τη βρεις κι αν έχει φύγει,
το βουνό με το βουνό ποτέ δε σμίγει.